Osoby w spektrum autyzmu częściej niż populacja ogólna doświadczają także innych trudności psychicznych. Jednym z najczęściej współwystępujących zaburzeń jest zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD). W badaniu opublikowanym w 2026 roku zespół włoskich naukowców pod kierownictwem Luki Pellegriniego przyjrzał się temu, czy osoby z OCD i współwystępującym autyzmem różnią się od osób, które mają wyłącznie OCD. Wyniki sugerują, że tak – i różnice mogą mieć znaczenie zarówno podczas diagnozy, jak i planowania leczenia.
Spis treści:
- Co chcieli sprawdzić badacze?
- Jak przebiegało badanie?
- Najważniejsze wyniki
- Co oznaczają te wyniki?
- O czym warto pamiętać?
Co chcieli sprawdzić badacze?
Objawy autyzmu i OCD częściowo się pokrywają. W obu przypadkach mogą występować powtarzalne zachowania czy potrzeba wykonywania określonych czynności w konkretny sposób. Jednocześnie przyczyny tych zachowań mogą być zupełnie inne.
Autorzy badania chcieli sprawdzić, czy istnieje charakterystyczny profil osób, u których współwystępują OCD i autyzm. Innymi słowy – czy można wskazać cechy, które pomagają specjalistom wcześniej zauważyć, że za objawami OCD może kryć się również autyzm.
Jak przebiegało badanie?
Badaniem objęto 603 dorosłe osoby z rozpoznanym OCD. Wśród nich 149 osób (24,7%) miało również diagnozę spektrum autyzmu.
Naukowcy porównali obie grupy pod względem:
- wieku pojawienia się pierwszych objawów,
- przebiegu choroby,
- doświadczeń życiowych,
- współwystępujących trudności,
- rodzaju obsesji i kompulsji.
Najważniejsze wyniki
Objawy OCD pojawiały się wcześniej
Osoby z autyzmem zaczynały doświadczać objawów OCD średnio około dwa lata wcześniej niż osoby bez współwystępującego autyzmu.
Może to oznaczać, że u części osób neurotyp rozwojowy wpływa na sposób, w jaki rozwijają się późniejsze trudności związane z OCD.
Częściej doświadczały poważnych wydarzeń traumatycznych
Badacze zauważyli również, że osoby z OCD i autyzmem częściej zgłaszały doświadczenia takie jak:
- przemoc,
- bullying,
- śmierć bliskiej osoby,
- ciężka choroba,
- wykorzystanie seksualne.
Nie oznacza to, że trauma powoduje autyzm ani OCD. Wyniki pokazują jedynie, że w tej grupie takie doświadczenia występowały częściej i warto uwzględniać je podczas diagnozy oraz planowania wsparcia.
Niektóre rodzaje obsesji były znacznie częstsze
Szczególnie często pojawiały się:
- obsesje dotyczące funkcjonowania własnego ciała (np. oddychania, połykania czy bicia serca),
- obsesje religijne,
- kompulsje polegające na wielokrotnym powtarzaniu określonych czynności.
Autorzy zwracają uwagę, że zwłaszcza obsesje somatyczne mogą być ważnym sygnałem wskazującym na możliwość współwystępowania autyzmu u osoby z OCD.
Nasilenie OCD nie było większe
Co ciekawe, osoby z autyzmem nie miały cięższych objawów OCD niż pozostali uczestnicy badania.
Różnice dotyczyły przede wszystkim charakteru objawów, a nie ich nasilenia. To ważna informacja dla specjalistów – dwie osoby mogą uzyskać podobny wynik w kwestionariuszu OCD, ale ich doświadczenia i potrzeby terapeutyczne mogą być zupełnie inne.
Co oznaczają te wyniki?
Badanie sugeruje, że osoby z jednoczesnym rozpoznaniem autyzmu i OCD mogą stanowić odrębną grupę kliniczną.
Dla specjalistów oznacza to, że podczas diagnozy warto zwracać uwagę nie tylko na same kompulsje, ale również na ich funkcję. Powtarzalne zachowania mogą bowiem wynikać z różnych mechanizmów.
W OCD wykonywanie rytuałów zwykle ma zmniejszyć lęk lub zapobiec wyobrażanej katastrofie. Natomiast u osób autystycznych powtarzalne zachowania często pełnią inne funkcje – pomagają regulować układ nerwowy, porządkować otoczenie lub dostarczają przewidywalności. Z zewnątrz mogą wyglądać podobnie, jednak ich znaczenie jest odmienne. To właśnie dlatego prawidłowa diagnoza bywa tak wymagająca.
O czym warto pamiętać?
Choć badanie objęło dużą grupę uczestników, ma również swoje ograniczenia.
Wszyscy uczestnicy byli pacjentami specjalistycznej kliniki zajmującej się leczeniem OCD. Oznacza to, że mogli częściej doświadczać bardziej złożonych trudności niż osoby zgłaszające się do poradni ogólnych. Badanie miało również charakter przekrojowy – pokazuje zależności między różnymi cechami, ale nie pozwala stwierdzić, że jedna z nich powoduje drugą. Sami autorzy podkreślają, że potrzebne są kolejne badania, aby lepiej zrozumieć mechanizmy współwystępowania autyzmu i OCD.
Źródło:
Pellegrini, L., Di Salvo, G., Rosso, G., Maina, G., & Albert, U. (2026). Obsessive–Compulsive Disorder (OCD) and Autism Spectrum Disorder (ASD): Clinical Fingerprints of the Comorbidity. Life, 16(5), 792. https://doi.org/10.3390/life16050792
