Jeśli Twoje dziecko posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, opinię z poradni lub dopiero przygotowujesz się do diagnozy, rok 2026 przynosi rewolucyjne zmiany w przepisach. Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło w życie nowe rozporządzenie regulujące pracę zespołów orzekających w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (PPP).
Nowelizacja ta weszła w życie 13 kwietnia 2026 roku (z wyjątkiem kilku ważnych zapisów odroczonych do 1 września 2026 roku). Co kluczowe, zmiany te nie dotyczą wyłącznie dysleksji – obejmują one procedury dla wszystkich dzieci wymagających wsparcia, w tym uczniów ze spektrum autyzmu, ADHD, z niepełnosprawnościami ruchowymi, intelektualnymi oraz wadami słuchu lub wzroku.
Głównym celem nowych przepisów jest ujednolicenie procedur, uproszczenie biurokracji oraz sprawienie, by pomoc dziecku opierała się na jego rzeczywistych, codziennych potrzebach w szkole, a nie tylko na suchych diagnozach lekarskich.
Spis treści:
- Podsumowanie kluczowych zmian w pigułce
- Koniec z pomijaniem drugiego rodzica: Bezwarunkowy wymóg dwóch podpisów
- Ocena funkcjonalna: Mniej „etykiet”, więcej realnego wsparcia
- Nowa, partnerska rola lekarza i wyższe wymagania wobec specjalistów
- Koniec „pielgrzymek” do poradni specjalistycznych (od 1 września 2026 r.)
- Poradnia wyśle dokumenty za Ciebie: Automatyczny e-transfer
- Cyfryzacja, standardy naukowe i łatwiejsze odwołania
Podsumowanie kluczowych zmian w pigułce
| Obszar zmian | Jak było do tej pory? | Jak jest od 2026 roku? |
| Kto podpisuje wniosek | Wystarczył podpis jednego rodzica, co bywało zarzewiem konfliktów. | Wymagany podpis obojga rodziców posiadających władzę rodzicielską. |
| Sposób oceny dziecka | Skupiano się głównie na diagnozie medycznej i testach gabinetowych. | Wprowadzono tzw. ocenę funkcjonalną, badającą realne działanie w szkole i przedszkolu. |
| Opinia szkoły/przedszkola | Placówki przesyłały podstawowe informacje. | Szkoła ma prawny obowiązek dostarczenia szczegółowej oceny funkcjonowania dziecka. |
| Przekazywanie dokumentu | Rodzic musiał osobiście dostarczyć orzeczenie lub opinię do szkoły. | Poradnia automatycznie przesyła dokument elektronicznie do szkoły (za zgodą rodzica). |
| Dostępność poradni (rejonizacja) | Dzieci z autyzmem, wadami wzroku czy słuchu musiały jeździć do rzadkich poradni specjalistycznych. | Wszystkie orzeczenia wydają lokalne poradnie rejonowe. |
| Lekarz w zespole orzekającym | Lekarz był stałym członkiem każdego zespołu orzekającego. | Lekarz uczestniczy tylko wtedy, gdy dołączono dokumentację medyczną, a jego rola jest pomocnicza. |
| Forma składania wniosków | Wyłącznie wnioski papierowe. | Możliwość składania wniosków papierowo oraz w pełni elektronicznie. |
Koniec z pomijaniem drugiego rodzica: Bezwarunkowy wymóg dwóch podpisów
Do tej pory zdarzały się sytuacje, w których jeden z rodziców decydował o badaniu dziecka w poradni lub ubieganiu się o orzeczenie bez wiedzy lub zgody drugiego. Od 2026 roku nowe przepisy bezwzględnie wymagają podpisów obojga rodziców pod wnioskiem o wydanie orzeczenia lub opinii, o ile obojgu przysługuje pełna władza rodzicielska. Ma to zapobiegać wykluczaniu jednego z opiekunów z kluczowych decyzji dotyczących przyszłości edukacyjnej dziecka.
- Co w sytuacji, gdy podpis może złożyć tylko jeden rodzic? Rodzic składający wniosek musi dołączyć do niego oficjalne oświadczenie wyjaśniające brak podpisu partnera lub dokument potwierdzający brak takiej możliwości (np. akt zgonu drugiego rodzica lub wyrok sądu o pozbawieniu bądź ograniczeniu władzy rodzicielskiej).
Ocena funkcjonalna: Mniej „etykiet”, więcej realnego wsparcia
To największa i najważniejsza zmiana jakościowa w polskim poradnictwie. Diagnoza w poradni nie opiera się już wyłącznie na dopasowaniu dziecka do medycznej kategorii (np. „spektrum autyzmu” czy „dysleksja”). Nowe przepisy wprowadzają tzw. ocenę funkcjonalną.
Specjaliści w poradni muszą teraz precyzyjnie zbadać, jak trudności dziecka wpływają na jego codzienne życie. Ocena ta obejmuje m.in. to, jak dziecko się komunikuje, jak radzi sobie z emocjami i w relacjach z rówieśnikami, jak reaguje na bodźce sensoryczne (np. hałas w klasie) oraz jakie są jego mocne strony i talenty.
Aby urealnić ten proces, przedszkola i szkoły zostały prawnie zobowiązane do sporządzania i przekazywania poradniom szczegółowych informacji o funkcjonowaniu ucznia. Dokument ten powstaje na bazie codziennych obserwacji nauczycieli i specjalistów szkolnych i musi być wzięty pod uwagę podczas diagnozy w PP-P.
Nowa, partnerska rola lekarza i wyższe wymagania wobec specjalistów
Zmiana przepisów kładzie kres dominacji dokumentacji medycznej nad pedagogiczną. Od teraz zespół orzekający w poradni podejmuje autonomiczną decyzję na podstawie całokształtu badań, a opinia lekarska staje się materiałem pomocniczym, a nie automatycznie rozstrzygającym. Co więcej:
- Lekarz nie jest już stałym członkiem zespołu orzekającego – uczestniczy w posiedzeniu wyłącznie wtedy, gdy do wniosku dołączono dokumentację medyczną dziecka.
- Precyzyjne wymogi dotyczące zaświadczeń medycznych: Jeśli ubiegasz się o orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z powodu niepełnosprawności (np. spektrum autyzmu), zaświadczenie lekarskie musi być wystawione przez lekarza specjalistę odpowiedniego do rozpoznania (np. lekarza psychiatrę dziecięcego w przypadku autyzmu). Lekarz w trakcie specjalizacji może wystawić taki dokument tylko wtedy, gdy badanie odbywa się w ramach świadczeń finansowanych ze środków publicznych (np. NFZ).
Koniec „pielgrzymek” do poradni specjalistycznych (od 1 września 2026 r.)
Dotychczas rodzice dzieci ze spektrum autyzmu, zespołu Aspergera czy poważnych wad wzroku i słuchu musieli często szukać odległych, rzadkich poradni specjalistycznych uprawnionych do wydawania takich dokumentów.
Od 1 września 2026 roku następuje zniesienie tej rejonizacji. Orzeczenia i opinie dla dzieci z autyzmem, słabowidzących, niewidomych, słabosłyszących i niesłyszących będą wydawane przez poradnie właściwe terenowo (czyli najbliższe rejonowe poradnie przypisane do szkoły lub przedszkola Twojego dziecka, bądź miejsca jego zamieszkania). To ogromne ułatwienie logistyczne dla tysięcy rodzin.
Poradnia wyśle dokumenty za Ciebie: Automatyczny e-transfer
Aby skrócić czas oczekiwania na pomoc w szkole, rodzice nie muszą już osobiście odbierać orzeczenia w poradni i dostarczać go fizycznie do sekretariatu.
Podczas składania wniosku w poradni, rodzice wyrażają zgodę na automatyczne przesłanie gotowego dokumentu drogą elektroniczną bezpośrednio do szkoły lub przedszkola dziecka.
- Ważne: W przypadku ubiegania się o orzeczenia (np. o potrzebie kształcenia specjalnego) wyrażenie tej zgody jest warunkiem koniecznym. Brak zgody na transfer dokumentu spowoduje, że poradnia pozostawi wniosek bez rozpatrzenia.
Cyfryzacja, standardy naukowe i łatwiejsze odwołania
Nowe przepisy wprowadzają szereg dodatkowych udogodnień:
- Wnioski online: Dokumenty i załączniki można złożyć w formie elektronicznej (np. przez e-PUAP), pod warunkiem uwierzytelnienia cyfrowych kopii podpisem zaufanym, osobistym lub kwalifikowanym.
- Standard EBP (Evidence-Based Practice): Poradnie mają prawny obowiązek stosowania wyłącznie nowoczesnych, zwalidowanych naukowo narzędzi diagnostycznych dopasowanych do możliwości rozwojowych dziecka.
- Wydłużony czas na odwołanie: Jeśli nie zgadzasz się z decyzją zespołu orzekającego w poradni, kurator oświaty ma teraz 21 dni (zamiast dotychczasowych 14) na rozpatrzenie Twojego odwołania.
